Łańcuch zimna
Termin łańcuch zimna (łańcuch chłodniczy) odnosi się do ciągłego procesu wytwarzania, pakowania i dystrybucji produktów wrażliwych na działanie temperatury. Działanie łańcucha zimna można podzielić na 3 podstawowe etapy:
- chłodzenie wstępne, a następnie schładzanie/zamrażanie,
- przechowywanie w niskich temperaturach,
- transport chłodniczy.
Procesy chłodzenia wstępnego i schładzania lub zamrażania wykonane u źródła pozwalają na zachowanie większej ilości oryginalnych składników odżywczych i wydłużenie o kilka dni trwałości produktu, przyczyniając się do zmniejszenia strat żywności, podniesienia bezpieczeństwa żywności, poprawy jakości produktu i zwiększenia dochodu dla producentów. Po pierwszym etapie produkty są składowane w niskich temperaturach, a następnie transportowane w izotermicznych lub chłodniczych jednostkach ładunkowych do miejsca przeznaczenia: sklepów, restauracji itp. lub bezpośrednio do gospodarstw domowych.
Konieczne utrzymanie pełnej integralności łańcucha zimna w większości przypadków oznacza, że wszystkie procesy związane, tj. chłodzenie wstępne, schładzanie, mrożenie, przechowywanie w niskich temperaturach oraz transport chłodniczy, są zależne od pewnych źródeł energii. Do schładzania i przechowywania w niskich temperaturach wykorzystywane są przeważnie agregaty chłodnicze zasilane elektrycznie (ok. 15% elektryczności wytwarzanej w krajach rozwiniętych zostaje zużyte na chłodzenie i klimatyzację). Przy braku dostępu do niezawodnej sieci energetycznej alternatywę stanowią generatory prądu napędzane silnikami Diesla – w nich paliwem jest olej napędowy. W transporcie ładunków w temperaturach kontrolowanych (zarówno drogowym, kolejowym, jak i morskim) wykorzystywane są agregaty chłodnicze w większości napędzane przez silniki wysokoprężne. Silnik Diesla napędzający agregat typowej chłodni zamontowanej na samochodzie ciężarowym spala ok. 20% paliwa zużywanego przez pojazd. Zwiększa to oczywiście sumaryczną emisję gazów cieplarnianych, cząstek stałych i tlenków azotu oraz hałasu.
Etap 3. Transport chłodniczy
Transport chłodniczy jest kluczowym elementem pozwalającym na zachowanie ciągłości łańcucha zimna pomiędzy producentem a konsumentem żywności. W tabeli 1 pokazano stosowane obecnie rozwiązania. W niektórych przypadkach niewielkie ilości schłodzonych (zamrożonych) wstępnie produktów mogą być przewożone na krótkich dystansach przy wykorzystaniu technologii pasywnych (tylko izolacja) minimalizujących wymianę ciepła z otoczeniem. Jednakże przeważnie łańcuch zimna łączący w efektywny sposób producentów świeżej żywności z konsumentami końcowymi wymaga zastosowania metod aktywnych, czyli chłodzonych przestrzeni (ładowni) w nadwoziach chłodniczych pojazdów użytkowych o różnej wielkości – począwszy od minivanów, a na naczepach skończywszy. W przypadku transportu na większe odległości stosowane są morskie kontenery chłodnicze.
„Zimna” gospodarka
Jako „zimną” gospodarkę można zdefiniować wartości biznesowe i środowiskowe utworzone przez skuteczne włączenia łańcucha zimna do większego systemu energetycznego. Najbardziej typowe cechy „zimnej” gospodarki obejmują:
- większe wykorzystanie (recykling) energii odpadowej, w tym odpadowego zimna do zasilania łańcucha zimna,
- wykorzystanie do gromadzenia i dostarczania zimna i mocy chłodniczej ciekłego (skroplonego) powietrza i innych środków kriogenicznych jako nośników energii,
- rozwój bardziej efektywnych technologii, materiałów i praktyk,
- analizę systemu energetycznego, zawierającą przepływy zimna, w tym przestrzenne i czasowe bilansowanie dynamicznych potrzeb.
Korzyści z wprowadzenia „zimnej” gospodarki mogą obejmować zredukowanie emisji gazów cieplarnianych GHG i lokalną poprawę jakości powietrza, niższe koszty całkowite w procesach chłodzenia i klimatyzacji oraz nowe możliwości gospodarcze i miejsca pracy.
