Pożarnicze Jelcze – cz. I

Ciężki samochód gaśniczy 004 ze zmodernizowanym zamknięciem skrytki (fot. M. Buszczak)

Samochody pożarnicze zabudowane przez zakłady Jelcz na różnych podwoziach samochodów ciężarowych, m.in. Star, Mercedes-Benz, Lublin II oraz własnych przez prawie 40 lat stanowiły podstawowe wyposażenie jednostek zawodowych straży pożarnych. Samochody te brały udział w gaszeniu setek tysięcy pożarów, ratując przed zniszczeniem dorobek wielu pokoleń Polaków.

Autor tekstu uczył się również rzemiosła strażackiego na dwóch podstawowych samochodach produkowanych przez Zakłady Samochodowe „Jelcz” SA Zasada Group, tj. średnim samochodzie gaśniczym zabudowanym na podwoziu Star 244 (występującego pod oznaczeniem fabrycznym 005, a nazywanym potocznie przez strażaków „ colą”) oraz ciężkim samochodzie gaśniczym zabudowanym na podwoziu Jelcz 315 model 004, który był nazywany „Jelczem”. Wystarczyło podać te dwie potoczne nazwy, a wszyscy strażacy w Polsce z jednostek zawodowych i ochotniczych wiedzieli, jakie są to samochody i jakie mają parametry taktyczno-techniczne.

Średnie samochody gaśnicze

Jelczańskie Zakłady Samochodowe (późniejsza nazwa Zakłady Samochodowe „Jelcz” SA Zasada Group) rozpoczęły w 1958 r. produkcję samochodów gaśniczych na podwoziu Star. Produkcję przejęły od Sanockiej Fabryki Wagonów, która w międzyczasie zmieniła nazwę na Sanocką Fabrykę Autobusów „Autosan”. Decyzję w sprawie przeniesienia produkcji samochodów pożarniczych do Jelcza podjęło Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego. W tym też roku rozpoczęto produkcję samochodu pożarniczego o symbolu fabrycznym 001 na podwoziu Star 21.

Pojazd ten był wyposażony w zbiornik o pojemności 2000 dm³ oraz w autopompę o wydajności 1600 dm³/min przy ciśnieniu 8 bar. Zbiornik na środek pianotwórczy miał 120 dm³. Samochód ten był produkowany w latach 1958–1960. Ponieważ nie uzyskano sprawnego działania przystawki do napędu autopompy, w niektórych pojazdach demontowano autopompy, a na ich miejsce wstawiano motopompy M-800 o wydajności 800 dm³/min przy ciśnieniu 8 bar. W roku 1960 Zakłady w Jelczu podjęły produkcję drugiego typu samochodu pożarniczego o symbolu fabrycznym 002 na podwoziu Star 25. Pojazd był wyposażony w zbiornik na wodę o pojemności 2000 dm³ oraz w motopompę o wydajności 800 dm³/min przy ciśnieniu 8 bar. Samochód ten był produkowany w latach 1960–1966.

Średni samochód gaśniczy 007 do gaszenia pożarów lasów – jedyny zbudowany prototyp (fot.M. Buszczak)

W 1966 r. rozpoczęto produkcję kolejnego samochodu gaśniczego o symbolu fabrycznym 003 na podwoziu Star 25 model A 26P o oznaczeniu GBAM-2/8+8. Pojazd ten był wyposażony w zbiornik na wodę o pojemności 2000 dm³, w autopompę i motopompę o wydajnościach 800 dm3/min przy ciśnieniu 8 bar.

Brak odpowiedniego podwozia z rodziny Starów z przystawką do napędu autopompy spowodował zastosowanie innego zastępczego rozwiązania, a mianowicie przekładnię pasową z pasami klinowymi. Rozwiązanie to wymusiło użycie autopompy o mniejszej wydajności, tj. 800 dm³/min. Przekładnia pasowa napędzająca autopompę okazała się zawodna, gdyż po kilku godzinach pracy pod obciążeniem ulegała zniszczeniu. Zmieniono więc napęd na przekładnię z podwójnym łączonym łańcuchem Galla. Tak zmodernizowany samochód  miał  symbol fabryczny 003-28 i był produkowany do 1970 r. Wprowadzenie tej zmiany  jednak nie wpłynęło zasadniczo na poprawę parametrów pracy autopompy. Łańcuchy po kilkudziesięciu godzinach pracy pod obciążeniem też ulegały uszkodzeniom.